deredactie.be - DISCUSSIE

Kan de zondagsmis nog gered worden?

25 / 11 / 2010

Een socioloog van de KUL heeft het voor ons uitgerekend: in 2009 ging nog 5,4 procent van de Vlamingen tussen 5 en 69 jaar nog naar de kerk op zondag. Bij de vorige telling, in 1998, lag dat percentage nog op 13 procent. En in 1976 ging nog zesendertig ten honderd van de Vlamingen op zondag naar de zondagsmis. Als de trend zich doorzet, heeft socioloog Marc Hooghe uitgerekend, zijn de kerken in 2016 leeg.

In tegenstelling tot het zondagse kerkbezoek, blijft het aantal doopsels en kerkelijke begrafenissen merkwaardig stabiel: 67 procent van de kinderen wordt gedoopt, 71 ten honderd wordt in de kerk begraven.

Hoe valt de leegloop van de kerk op zondag, vooral in de steden, te verklaren? En op welke basis steunt de kerk nog met haar vaak omstreden ethische standpunten? Is het eigen aan de Vlaming om zich - veiligheidshalve - toch maar te laten dopen en begraven in de kerk? Zijn er manieren om de leegloop tegen te gaan? Of is het juist de bedoeling van het instituut kerk om een kleine maar echt gelovige kern van kerkgangers in stand te houden?

Kortom: Kan de zondagsmis nog gered worden?

@Allen: deelnemen aan deze discussie impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod

96 Antwoorden op “Kan de zondagsmis nog gered worden?”

  1. Matthias S Zegt:

    Dat mag niet worden gered. Dat is een tendens die zich moet blijven verderzetten tot de kerk is uitgedoofd. Een godsdienst blijft nog altijd moreel bedrog.

  2. Sam Vermeulen Zegt:

    Met zo’ n oerconservatieve Léonard is de kans klein dat mensen terug naar de kerk worden gelokt. Het is tijd dat de kerk beseft dat zij niet in het verleden kan blijven leven en grondig moet vernieuwen. Als de kerk niets doet voor de mensen, dan de mensen ook niet voor de kerk.

  3. Michel V Zegt:

    Een kerk is een levende gemeenschap. Gewoontes die niet bijdragen aan een levende kerk
    (of welk levend organisme ook) zullen afsterven. Wanneer de kerk weer naar Jezus voorbeeld
    mensen gaat inspireren, boeien en bewegen om de ander zo lief te hebben als zichzelf, kan
    zij niet anders dan een inspiratie bron voor het leven worden. Dat heeft ze door de eeuwen
    heen gedaan, dat doet ze vandaag nog en zal de boodschap van Christus altijd blijven doen.
    Het ontdekken en beleven van deze boodschap in een gemeenschap van mensen, zal mensen
    altijd blijven boeien en zal de bron van het kerk zijn in de toekomst bepalen.
    Welke naam deze kerk ook zal dragen!

  4. VERBOVEN Zegt:

    Tot voor enkele decennia was de zondagsmis, zeker op het platteland, een morele (’heilig steeds de dag des Heren’) en een maatschappelijke plicht (’wat zullen “de mensen” zeggen’). Die tijd is gelukkig voorbij, maar toch blijft het Evangelie (’de Blijde Boodschap’) m.i. een absolute waarde: vriendschap, naastenliefde, solidariteit, enz. zijn begrippen die essentieel zijn bij het nastreven van een rechtvaardige wereld. Het probleem de afgelopen jaren was en is de houding van vele parochiepriesters. Misschien waren het de grote veranderingen ingevolge het Concilie van 1963 die vele priesters heeft doen afhaken. Het afschaffen van het Latijn, het zich in het Nederlands moeten richten naar de misgangers en de teleurgang van debiecht heeft het aureool van de ‘vertegenwoordiger van God’ danig aangetast. Tesamen met de toenemende invloed van de media en de verdere laïcisering heeft dit een negatieve spiraal op gang gebracht die de motivatie en het engagement bij vele priesters heeft aangetast. Komt daarbij nog een starre en wereldvreemde houding van het Vatikaan die er niet in slaagt een nieuw elan te geven aan de Kerk in deze moderne tijden. Dat maakt het juist zo moeilijk om jonge mensen aan te trekken om met hernieuwd enthousiasme de Boodschap uit te dragen. Vergelijk het wat oneerbiedig met een bedrijf: een goed ‘product’ kan slechts aan de man gebracht worden als de bedrijfsleiding (de paus + de bisschoppen) de juiste strategie nastreeft, zijnde een gezonde bedrijfscultuur, een prima ‘verpakking’ en een sterke personeelsbezetting.

  5. Wouter Zegt:

    Heeft de studie van de KUL ook rekening gehouden met factoren zoals het verminderd aantal zondagsmissen per parochie; de “parochieklusters” met 1 priester voor 3-4 parochies, gebedsdiensten enz Want de oudere kerkganger die maar 1 mis om de twee weken heeft, die haakt misschien ook volledig af. De conservatievere kerkganger die blijft missch weg van de gebedsdienst, om dan ook volledig af te haken.

    En de jeugd? Die komt ook niet makkelijk in de kerk wanneer iedere viering nogal ouwbollig aandoet, met ouderwetse liederen die veel te traag gezongen worden. Parochies met regelmatig jongerenvieringen en een kindernevendienst; daar gaat wellicht veel meer volk naar de zondagsmis.

    Voor de rest is onze maatschappij zo druk geworden, dat vele zelfs op zondagochtend een vaste (sport)activiteit hebben; of dat dit de enige ochtend is waarop ze kunnen uitslapen.

  6. Koen Zegt:

    Er zijn in deze tijd heel wat mensen op zoek naar zingeving en naar iets diepers dan alleen het materiële. Er is dus wel degelijk een grote ‘markt’.

    Het probleem is dat de zondagsmis en meer algemener de katholieke kerk hen maar weinig te bieden heeft op dat vlak. Om te beginnen staan bepaalde standpunten van de katholieke kerk zo haaks op wat de ‘gemiddelde mens’ aanvoelt als liefdevol, dat ook dat zijn effect heeft op de manier hoe mensen kijken naar alles wat met de kerk te maken heeft (oa de zondagsmis). De gebeurtenissen van de afgelopen maanden zullen de kerken zeker niet voller doen lopen.

    Maar ook de liturgie bv spreekt niet meer aan. Het aframmelen van bepaalde tekstjes in een bepaalde volgorde kan niet veel mensen meer bekoren. Zelfs al is die lithurgie al wat moderner, dan nog is er vaak iets dogmatisch aan zo’n viering: je moet vergeven; je moet dit; je moet dat. Dit terwijl vele mensen met gevoelens en zingevingsproblemen worstelen en meer nood hebben aan begrip en het waarom van al die gevoelens. De kerk mist vooral empathie, warmte en liefde om die mensen meer te kunnen aanspreken. Je moet in tegendeel al een ‘dogmatische geest’ hebben om nog mee te kunnen doen met de lithurgie en het kerkgebeuren in het algemeen.

    Voor vele zoekende en nadenkende mensen zijn een gebedje met vergeving en nog wat mooie woorden te weinig. Zij hebben een soort van spirituele psychologie nodig, en daar komt de kerk nauwelijks of niet aan toe.

    Als een christelijke gemeenschap als die van Taizé er wel in slaagt elk jaar vele tienduizenden mensen op de been te krijgen voor hun vieringen, dan lijkt het mij normaal dat de katholieke kerk eens gaat kijken waarom hen wel lukt wat elders niet lukt. In Taizé is er warmte, een samenhorigheidsgevoel, het samen zingen, quasi geen lithurgie, lange stilte-momenten. Er valt daar zeker iets te leren voor de kerk. Als ze dat willen.

    Er zijn zeker kansen voor de katholieke kerk. Het is vooral een kwestie van de dingen eens helder te bekijken. Als ze dat al willen. Want een ‘dogmatische geest’ blijft graag bij het oude, klampt zich graag vast, en ziet anderen die het anders zien vaak als ‘fout’ (al zullen ze dat meestal niet met zoveel woorden zeggen, omdat dat niet fatsoenlijk overkomt).

    Ik hoop toch dat de kerk wegen vind. Omwille van de liefde.

    Veel goeds aan iedereen!

  7. Pierre Meersschaert Zegt:

    Tijd om de zondagsmis op het immateriële patrimonium van de mensheid van de Unesco te zetten, het beste signaal dat de mis op sterven na dood is.

  8. JosM Zegt:

    Zegt die studie iets over de niet-katholieken, die christen zijn? Ik vrees van niet.
    Ik stel alleen maar vast dat veel christenen elders hun heil gaan zoeken dan in de katholiek kerk.
    Dat zijn ondemeer mensen die wekelijks samenkomen om zich in de Bijbel te verdiepen en dat BOVENOP de zondagdiensten.

    De dag van vandaag worden christen teveel vereenzelvigd met NAAM-christenen. Deze laatsten, meer dan lauwe christenen, worden door GOD niet als christen aanzien.

    Men zou het zo kunnen stellen: Er zijn misschien minder kerkgangers of christenen maar de kwaliteit gaat er op vooruit.
    Wat zou God het meest bevallen denkt u?

  9. Jan Rosier Zegt:

    Ik vind de mis een heerlijke gebeurtenis, elke keer opnieuw: die wekelijkse momenten van stilte, de handdruk voor vrede , de mooie zachte liederen, de rituelen… ik geniet er elke keer opnieuw van en ik keer steeds terug met een vredig hart.

  10. willem Zegt:

    Het gaan naar de kerk heeft voor mij geen enkele betekenis meer, ik vindt het gewoon te saai een positieve en dynamische boodschap is ver te zoeken.
    Ik ben allang afgehaakt net als mijn gezin, ik raadt iedereen aan om die gewoonte om in een saaie kerk te gaan zitten af te zweren en andere wegen te zoeken.

  11. Wijns Yente Zegt:

    Kwaliteit blijft een relatief begrip. Voor mij betekent het woord kwaliteit, helemaal anders dan voor u. Ik associeer het meer met het moderniseren, en het meegaan met de geest van de tijd. Als de kerk, wordt geassocieerd met oubollig, en conservatief, met betrekking tot ’soa’s’, ‘condoomgebruik’, etc. Gaan niet veel jongere, die meestal een andere kijk hebben dan de kerk, dan ook naar de kerk gaan. Ook al zijn er nog veel andere waarden die de kerk voordraagt, die wél interessant zijn.

    Zie het meer als een ‘imago’ dat zodanig verslechterd is, dat niet meer aanspreekt voor een jongere. De kerk staat te ver af van de realiteit. Ikzelf, heb meer geleerd van de lessen van godsdienstleraren die niet de leer van de katholieke kerk voordroegen dan die het wel deden. Dit waarschijnlijk omdat die laatste een nogal een oude visie in de klassen voorstelde. Wat helemaal geen interesse opwekte, de leraren die wel interessant waren, gaven dan ook waarden mee die evengoed in de katholieke kerk aan bod komen. - Ik heb trouwens mijn hele leven lang enkel op Katholieke scholen gezeten, tot het jaar dat ik naar de universiteit ging -

    Een student.

  12. olivier Zegt:

    Jonge vieringen met voorgangers jong van geest : dat is de toekomst voor de kerk. Ik heb het geluk in zo’n parochie te wonen. Prachtig hoe de parochieploeg daar zijn werk doet. Een hele reeks vieringen en zingevingen voor jond en oud.

  13. luc verreycken Zegt:

    Het kerkbezoek is ook dramatisch gedaald,omdat de novus ordo missae in Vlaanderen
    een hutsepotje van niet voorgeschreven handelingen is. Als u morgen op alle plaatsen
    terug een plechtige mis doet met alle voorschriften en rituelen zoals voorgeschreven;
    krijg je de kerk op termijn terug vol. Ook de Gregoriaanse gezangen geven de allerheiligste
    eucharistie meer glans. Laat ons terugkeren naar het mysterie en de schoonheid van de echte
    authentieke eucharistie.

  14. observant op distantie Zegt:

    geen schuilnamen - mod

  15. Peter Vermeulen Zegt:

    Ik denk dat het past bij het evolutieproces van de mens…de oermens geloofde nog in de bliksem en de donder als God, dan kwam het verhaal van ene jezus en het sprookjesboek de bijbel, en vandaag de dag is men slim genoeg om de dingen stilaan in hun juiste context te plaatsen…als er al iets hoger zou bestaan, dan is het zeker niet in de vorm zoals wij het voorstellen !

  16. L D G Zegt:

    Sinds wanneer behoort het tot de taak van de openbare omroep om een pleidooi te houden tegen de leegloop in de kerk? Waarom niet pleiten voor een versneld uitsterven van religie? Betreurt de vrt het ook dat de religies van Mithras, Isis en Horus, Dionysos, Zoroaster, Jupiter enz zijn uitgestorven ? Deze religies en zovele andere zijn niet zachtjes uitgedoofd maar op geweldadige manier onderdrukt en indien nodig uitgemoord door het christendom, waarschijnlijk in een vlaag van naastenliefde;

  17. Jurgen Zegt:

    Ik hoop dat de terugval van het kerkbezoek het gevolg is van een bewuste keuze. Dat het met andere woorden een afwijzing is van een godsdienstig mens- en wereldbeeld waarvoor men een beter alternatief heeft gevonden. Hopelijk is men tot inzicht gekomen dat betrouwbare, wetenschappelijke kennis een betere basis biedt om morele oordelen op te enten.

    Een moraal waarin de medemenselijkheid, de rechtvaardigheid, ja zelfs de liefde centraal staat maar die mensdienstig is in plaats van godsdienstig. Een moraal die het individu als bron van zingeving centraal stelt, die ruimte laat voor zelfbeschikking maar die tegelijk niet blind is voor het sociale weefsel waar we als mensen deel van uitmaken.

    Wie eerlijk onderzoek doet naar het fundament van morele opvattingen kan inzien dat ‘god’ daarbij overbodig is. Evolutionair psychologisch onderzoek maakt duidelijk dat we moreel zijn omdat we mensen zijn. Sociale dieren dus die belang hebben bij het naleven van morele codes. Datzelfde wetenschappelijk onderzoek kan ook verklaren waarom in de loop van de geschiedenis mensen een godsbeeld zijn gaan ontwikkelen. Daardoor verliest het uiteraard haar aantrekkingskracht.

    Hopelijk omarmt men daarom een alternatief, vrijzinnig mens- en wereldbeeld. En hopelijk kan dat seculiere beeld het hoofd bieden aan de vele uitdagingen waar we ons als mensheid voor geplaatst zien. De milieuproblematiek, migratie, godsdienstige heropleving, discriminatie op willekeurige gronden, polarisatie tussen rijk en arm, …

    Doen we dat niet dan lijkt me de kans reëel dat we opnieuw het slachtoffer zullen worden van godsdienstige terreur en dwingelandij. Van zodra de onzekerheid toeneemt zullen mensen die niet bewust voor dit alternatief gekozen hebben, immers hun weg naar de kerk, en nu al naar de moskee, (terug)vinden.

    Dus, blijf uit de kerk voor de juiste reden. Blijf uit de kerk omdat je een mens bent.

  18. Hans Becu Zegt:

    Die Léonard is nog zo gek niet. Het “marktaandeel” van de kerk onder de gematigde en redelijke Danneels is in mekaar gekacheld. Hij was dus een slecht “mamager”. Leonard wil een combattieve en gemotiveerde kerk, kwaliteit dus ipv van kwantiteit. De “socioligische” katholiek hoeft hij niet Die gemotiveerde kleine harde kern moet dan vervolgens weer marktaandeel opbouwen. Zieltjes werven dus. Gematigde godsdiensten werven niet, compromissen en begrip voor andersdenkenden ook al niet. Alleen de harde lijn en de orthodoxie werven, omdat veel mensen blijkbaar behoefte hebben aan duidelijke regels en principes, zodat ze zelf niet teveel moeten nadenken en twijfelen. Want onwrikbare zekerheden maken voor veel mensen het leven draaglijker.

  19. Willy Zegt:

    Hoed af voor JosM.
    Afgeven op NAAM-christenen en zelf spreken in de naam van God.
    Pretentie = het ware geloof bezitten.

  20. Wilfried Zegt:

    Elk nieuwgeboren leven wordt zonder meer opgezadeld met het schuldgevoel van “erfzonde”
    Je bent “schuldig”.
    Basta!
    En daar zal de mens voor boeten. Een leven lang. Geen ontkomen aan.

    Wie niet meedraait in die mallemolen, zal niet gewoon sterven en tot niets vergaan, maar wacht eeuwig vuur en vlam, braden bij de duivel en de gruwel van de hel.

    Religie werd uitgevonden door de vroegere adel en gewiekste bedriegers.
    Hun gelovigen worden beroofd, onderworpen en onderdrukt.

    Merkwaardig genoeg blijven mensen die religieuze onzin slikken.

  21. M. Lecleir Zegt:

    Er is in deze tijd een overaanbod aan leuke dingen om te doen die ons allen entertainen. Computerspelletjes, game boys, film, theater, muziek, dans,… noem maar op en er is ook een zeer uitgebreide informatiestroom over de meest uiteenlopende onderwerpen. Bovendien hebben de meeste mensen het ontzettend druk met al hun dagdagelijkse bezigheden, dat er eigenlijk geen tijd en goesting meer overblijft om ’s zondags in de Kerk te gaan zitten en even stil te staan bij de zingeving van dit alles. We hollen liever onze materiële en lichamelijke welstand achterna. En net als gezonde voeding met onbespoten producten, zonder geraffineerde suikers, smaakversterkers en eerlijke handel enkel verbruikt wordt door mensen die bewust met het welzijn van mens en lichaam omgaan, zijn er mensen die zich ook nog bewust willen verbinden met het geestelijk welzijn van de mens en hun geloof in God. Diegenen die nu nog naar de mis gaan zijn niet de gemakzuchtige meelopers van de massa die de weg van de minste weerstand kiezen en ’s zondags in lange rijen buiten staan aan te schuiven bij de bakker of in hordes door de straten racen in hun gloednieuwe fietspakjes.
    Enkel bij sterk emotionele gebeurtenissen zoals geboorte, huwelijk en begrafenis wordt men even wakker uit de roes en wordt men er zich even van bewust dat er toch nog iets meer was.
    Vroeger moest je naar de mis en nu mag je niet meer want het is niet meer hip of cool en ja, je moet toch zeker meegaan met je tijd. Anders ben je marginaal.
    Er is een toekomst voor de wekelijkse mis als de mensen zich weer bewust zullen worden van de leegheid van hun bestaan, maar ik weet niet hoe lang dit nog kan duren.

  22. LUCAS Zegt:

    De piramidevorm van de kerk heeft zijn tijd gehad. De gelovige kerkganger in de oude zin, verwacht teveel van de leiding en steekt dan ook de schuld van de terugloop op de paus en heel de hierarchie. Wie eerst en vooral zichzelf open stelt voor de stem van Christus, zal wel de weg vinden die hij moet gaan. Individueel heel verschillend volgens mijn eigen levenservaring. Men kan rustig thuis bidden op een kamertje, of op TV-scherm een kerkdienst meemaken of met een wereldontvanger en koptelefoon. De ander gaat liever de predikant lijfelijk aanhoren in de gewijde omgeving van een gothische kathedraal of een buitenparochiekerkje. Ik zelf ga liever de sacrale handelingen van de celebrant meebeleven in een altaardienst waarbij de Christus gezocht wordt en in de communie ontmoet. Maar ik begrijp ook de oude man die stil zijn rozenkrans bidt in een Lourdesgrot of voor een Mater dolorosabeeld. (Moeder van Smarten. ) Maar aan de jonge sporter zou ik willen zeggen: “Wacht niet tot je oude dag om religieus te worden. Het is een levenslange weg naar Waarheid.”

  23. Thevissen Gaston Zegt:

    Men moet het conservatieve outbollige achter zich laten, en eens beginnen te denken aan een nieuwe formule om de kerken terug te vullen. De parochiegemeenschap kan evengoed alleen gebedsvieringen doen, zonder dat er een priester aan te pas komt. Laten we in de kerken religieuse tentoonstellingen, concerten enz. houden.

  24. Michel L Zegt:

    Ik ben 31 en ga elke week naar de mis, ik ben ook lector.
    Het is goed om actief betrokken te zijn tijdens de viering.
    Er zijn veel mogelijkheden om de mis aantrekkelijker te maken, maar het is ‘not done’ om het werelds te maken, want dan vallen we in een show-element met gevaarlijke consequenties (ik denk bvb aan die mis van die nederlander rond de voetbal).
    Eucharistie vieren is Jezus’ offer herdenken en dichter tot God te komen, het is heilig en niet van deze wereld, daarom vallen veel mensen af; de mensen willen spektakel, de mensen willen shoppen, de focus ligt op het ‘hebben’ en niet op het ‘zijn’.
    JWHW - ik zal er ‘zijn’ voor u - ik ‘ben’ die ik ‘ben’ - …

  25. wim newman Zegt:

    Ben op 19 november jl. naar een dienst geweest en ben daar genezen van een ongeneeselijke spieraandoening (chronische demyelinerende polyneuropathie), ik wil dit maar even getuigen omdat God nog altijd mensen wil ontmoeten en genezen, zowel geestelijk als lichamelijk. Misschien loopt de kerk leeg, maar God is er nog !

  26. Martin Vansteenkiste Zegt:

    Een kerkganger hoeft daarom geen Kerkganger te zijn…

  27. Alex Fontaine Zegt:

    Jurgen zegt: “Blijf uit de kerk omdat je een mens bent.”

    mijn vraag is nu…ben ik een dier? Of minder nog? Wat een pretentie om te beweren dat de enige manier om mens te zijn is, vrijzinnig zijn. Bent u u ervan bewust dat die hardnekkige vrijzinnigheid evenzeer een geloof is? Ik ben 23, ga wekelijks naar de mis, vind dat belangrijk en voel me toch mens…vreemd he?

  28. Leen Zegt:

    Ik heb het geluk om op te groeien in een levendige parochie. Ik ben nu 23 en ben reeds 2 jaar lid van de werkgroep liturgie, ik ben misdienaar, lector en koster.
    De wekelijkse viering is een uitgelezen moment om echt tijd te maken om stil te vallen. Door de drukte op het werk, vele hobby’s,… komt dat stilvallen er veel te weinig van.
    Het is ook een moment van samenzijn. Ik ervaar wel nog heel veel samenhorigheid in de vieringen.
    Ik vind het jammer dat het aantal mensen verminderd, maar er zullen altijd mensen zijn die hun rust vinden in de kerk.
    Weliswaar in een kerk die meegaat met zijn tijd.

  29. Thomas Zegt:

    God zélf bouwt zijn Kerk op. Die moet niet door de mensen gered worden. God doet dat op de wijze die Hij wil en wanneer Hij dat wil. Als er vandaag een Godsverduistering in het Westen is wil dat geenszins zeggen dat God niet meer zou bestaan of niet meer met zijn Kerk bezig zou zijn of dat Hij ten einde raad zou zijn. God verplicht niemand naar de waarheid te luisteren. Dat tast zijn almacht niet aan. Vele mensen willen niet in God geloven omdat ze het spannender en voller vinden dat er niemand hoger dan de mens is, dat de mens zélf het opperwezen is. Deze gedachte verrukt hen als een laatste en definitieve stap in de evolutie. Toch is deze gedachte slechts een drug van mensen van deze tijd. Zo hoeven ze tegen niemand verantwoording af te leggen voor hun daden, zolang ze de andere mensen maar te slim af zijn. Zo benevelen ze hun zinnen met een waan van macht en beheersing van hun levenssfeer. Hieruit volgt dat het logisch is dat velen hópen dat er geen God bestaat, eerder nog dan dat ze het echt geloven. Want de westerse mens is niet echt gelukkig, zijn zichzelf toegedachte glorie en macht en zijn weelde ten spijt. Ergens weet hij dat die macht en glorie en weelde niet het laatste zijn, zelfs niet reëel zijn, maar net zolang zullen duren als zijn roes zal kunnen blijven duren.

  30. Matthias Zegt:

    Even graag ter verduidelijking om eens wat recht te zetten!
    De vinger wijzen naar gelovigen omdat ze wel nog naar de kerk gaan is ronduit vreselijk en bewijst van geen menselijk gedrag… om het dan maar in die termen te zetten!
    Het is niet oudbollig of saai, natuurlijk is het niet flitsend en keihard want dat is denk ik ook niet de bedoeling!
    En nogmaals de kerk zal nooit leeg zijn, nooit!
    Mensen zullen altijd op zoek zijn en het is aan de priesters om niet zomaar wat teksten uit te vinden en ook aan leken om niet zomaar de voornaamste plaats te willen innemen… neen! Het gaat om in het Evangelie terug te keren, zich te richten naar wat God door Jezus Christus gezegd heeft en hoe wij in die gemeenschap van mensen kunnen hen ontmoeten en er voor hen zijn.
    De Kerk hoeft niet mee te gaan met haar tijd door alles zomaar over te nemen, dat is niet meegaan met de tijd. Dat is meegaan met een hype :) en na de ene hype komt de andere…
    Het is aan de Kerk om terug de echte wortels op te zoeken en naar de Bron terug te keren en de Liefde van God door te geven en niet klakkeloos over te nemen wat er vanuit de wereld wordt geroepen of gedaan! Het is een Kerk met een mooie traditie, rijke symboliek, want elke handeling, elk woord en elke uiting van het geloof gaat terug op de Bijbel en gaat terug op de eerste Christenen die vervolgd werden.
    En klakkeloos alles overnemen om modern te zijn of alles klakkeloos overnemen wat de Kerk zegt heeft ook geen nut of geen betekenis. God heeft ons elk een geest van onderscheiding geven elk van ons en wat je eigen geweten zegt dat is wat God tegen jou persoonlijk zegt! Dus ik vraag ook om gewoon ook even kritisch na te denken.
    Einstein zei ook ooit eens dat wanneer je met de wetenschap bezig bent je zult moeten toegeven dat er een kracht/ macht is waar de mens nooit bewijzen voor zal kunnen vinden! Dus wie dus beweert dat geloven in iets hogers dan onze wezens hier op deze aarde dom is, is misschien zelf nog niet zo slim?! (Hier stel ik dus een kritisch vraag naar jullie)

    Zelf ben ik 20 jaar en 4 jaar geleden heb ik in een rationele bui gezocht naar iets en dat heb ik ook gevonden en ik heb gevonden dat er iets Hogers moet zijn… ik heb daar lang over nagedacht en lang mee gezwoegd en nog steeds maar toch weet ik ergens dat ik verwacht word en dat ik er mag zijn en dat Iemand op mij wacht… en ik ben begonnen zoeken en in de Rooms-Katholieke Kerk heb ik gevonden wat ik zocht… een benadering van de diepe menselijkheid en dat ik liefde, Liefde! :)

  31. Davy Thewis Zegt:

    @ wim newman: Toch wel leuk van hem om je een tijd met deze ziekte op te zadelen en andere goedgelovigen met ongeneesbare ziekten hier niet van te ontdoen? ;)

  32. Stef Zegt:

    Vind je het vreemd. Leuk en aardig allemaal maar zulke middeleeuwse rituelen zijn ook niet meer van deze tijd. Het zal de komende jaren alleen nog maar veel en veel sneller gaan aangezien het vrijwel alleen maar ouderen zijn die nog een kerk bezoeken. Over 20 jaar als die er bijna allemaal niet meer zijn komt er nog maar een paar procent nog in de kerk. Mensen geloven ondertussen zulke vrij ongeloofwaardige verhalen niet meer.

    Reuzen, mensen die van de sterren kwamen, mensen die opstonden uit de dood. Tsja, we weten nu eenmaal dat al die dingen nu eenmaal niet mogelijk zijn dus dan valt vrijwel de hele basis weg. Ook weten we dat de aarde geen 5000 jaar oud is maar ouder en dat alle skeletten van beesten van honderden miljoenen jaren oud er niet door god zijn geplaatst om ons vertrouwen in het geloof te testen maar dat die beesten daadwerkelijk geleefd hebben en dus de aarde niet in een paar dagen geschapen is maar dat het miljarden jaren bestaat. Kortom, vanaf het begin is het een groot sprookje.

    Vroeger vond men dit mooi en hoopte men dat ze in de hemel kwamen, een paradijs waar je nooit meer zorgen om wat dan ook hoefde te maken en dat was 1000 jaar maar zelfs 100 jaar geleden heel normaal, toen leefde vrijwel iedereen in zorgen en was het een keihard bestaan. Toen hoopte men inderdaad dat men na hun leven zorgeloos ergens kon bestaan want in die keiharde wereld was het elke dag overleggen. Nu leven we al in een paradijs en hebben we vrijwel alles wat we maar kunnen bedenken en is de noodzaak om die luxe en overvloed die de hemel anders bood een nutteloos iets want dat heb je allemaal al. Vandaar dat mensen zich er niet meer voor interesseren, als het niet beter wordt dan nu heeft het immers geen zin er tijd in te steken.

    Kortom, in de toekomst zal het alleen maar sneller en sneller gaan met alle geloven op aarde want dat is, heel toepasselijk de evolutie. Iets waar de kerk niks van weten wil maar al het bewijs voor evolutie wordt dagelijks geleverd en zorgt voor de kerk zijn eigen ondergang.

  33. nuyts rafael Zegt:

    Bij ons in Lummen ,Meldert laten ze de toren van de kerk letterlijk instorten . Nu gaat men deze nog heropbouwen ook, met ieders zijn belastingsgeld!
    Voor wie ?Voor een paar oudjes en een paardekop!
    Deze oudjes hebben dra verzorging nodig!
    Zou men niet beter investeren in deze accomodatie?
    Als eenieder zou beseffen wat de kerkfabrieken kosten voor de gemeenten.
    Dus instaleer de kerkbelasting maar, Ik heb respect voor ieders geloofsovertuiging en ben heus geen Napoleon, maar ik vind niet dat ik en vele anderen deze hobby moet mee financieren. I k wil het kind ook niet met het badwater weg gooien wat betreft de moraal leer. Maar ik denk dat beter is, dat men bij ons een beetje praktischer gaat denken en het overheids geld beter moet besteden.

  34. Leo Renier Zegt:

    De kerkgang neemt af, omdat de morele of sociale druk die er vroeger was, niet meer bestaat. Vroeger werd het aangeleerd en opgelegd (goesting of geen goesting) van kindsbeen af, om naar de mis de gaan. Die motivatie kan nu geen stand meer houden. Of het geloof afneemt, of het zoeken naar zin in het leven, is een andere zaak.

    Men neemt nu aan dat het geloof een zoektocht is m.a.w. (en de realiteit bewijst het) het geloof krijg je niet automatisch mee door naar de kerk te gaan. Het is in de geschiedenis van je leven dat je God ontmoet,lijk dat geillustreerd wordt in het oud testament.
    Ik denk ook dat we iets anders mogen leren van het jodendom: de familie liturgie. De ouders gaan voor in de familie, de kinderen leren van de ouders. Men kan dat zo maar niet overlaten aan “de katolieke school”. Het vieren door een hele gemeenschap van het “avondmaal” als herinnering aan Jezus’ zelfgave loopt mis als het zo maar een “gelezen mis” is: het moet een VIERING zijn. De ortodoxe kerk heeft een liturgie ontwikkeld waar de aanwezigheid van God tussen de mensen “gevierd” wordt met zang (ALLES wordt gezongen). Een goed verzorgde liturgie zal altijd aantrekken. Daarvoor heeft men goede musici nodig, en een goede samenwerking tussen voorganger en cantor (organist, koor dirigent). Het vraagt de inzet van “gelovigen”, die het de moeite waard vinden om zondag morgen daarvoor op te offeren. In enkele centra zou dat mogelijk moeten zijn, met het rijke koorleven dat er in Vlaanderen bestaat.

    Is de wekelijkse zondagsmis nodig? Ik denk van niet, tenzij het een echte viering is. Zo niet kan men alterneren met een catechese of een studie, een andere manier dat een gemeenschap samenkomt. Daar kan men de liturgie bespreken en voorbereiden. Dat is deelname van de leken, in een tijd dat we het einde mee maken van de klerikale kerk.

  35. Danny D Zegt:

    Zoals de dingen nu zijn, ziet de warme bakker op zondag meer volk dan de pastoor in de kerk.

    De zondagsmis zou een vast ritueel moeten vormen. Je kan gerust thuis in je eentje tot God bidden en eens in de Bijbel lezen. Maar iedere week naar de kerk gaan, zorgt voor een gemeenschapsgevoel. Maar voor mij mag de misviering dan wel iedere week op dezelfde manier gevierd worden. Met dezelfde gebeden iedere keer weer op dezelfde tijdstippen. Ik denk dat je zo een houvast creërt voor de mensen. En waarom niet de misviering in het latijn, zoals Mgr Leonard het eens voorstelde.

    Ik denk trouwens dat de leegloop in de kerken gepaard gaat met de teloorgang van de maatschappij. Door eens per jaar de stickers van het Rode Kruis te kopen, hebben we onze medemens geholpen en door de “Laat Gaza Leven” posters aan het venster te hangen hebben we ons sociaal geweten gesust. De rest van het jaar is dan gereserveerd voor de eigen belangen, cocooning zoals dat dan heet. We hebben de keuze uit honderden verschillende hobby’s en bijhorende hobbyclubs, om onszelf toch maar zoveel mogelijk bezig te houden; om niet te zien, als we ermee zouden stoppen, hoe leeg onze levens wel zijn.

    Zich afzetten tegen kerk en geloof is de snelst groeiende trend van de afgelopen jaren, misschien is dat wel de nieuwe religie.

  36. Dirk Laureyssens Zegt:

    Ik stel voor om in te zettern op meer interactiviteit. Op geregelde tijdstippen zou de celebrant dan het initiatief aan de verzamelde kudde laten. Onderlinge gesprekken, uitwisselen van ideeën en discussie… kortom enige animositeit zou het bloedarmoedige misgebeuren nieuw leven inblazen, de kerkganger stimuleren er volgende keer weer bij te zijn.
    Vervolgens suggereer ik het invoeren van een soort klantenkaart. Dat heeft zijn klantenbindend effect bewezen. Na tien stempels ontvang men een priesterhostie i.p.v. het kleinood voor de gewone kerkganger.
    Aanbevelingen volledig vrijblijvend uiteraard.

  37. Joannes G Zegt:

    Ik denk dat we het gelovig zijn en elke Zondag naar de kerk gaan even uit elkaar moeten houden.
    Ik praat elke dag met God en niet met dat ouwbollig gedoe van catechismus en geboden en verboden gebeden en ik praat niet tot een boeman zoals de kerk het ons steeds heeft voorgehouden. Ik zeg gewoon als ik naar het kruis kijk “hoe gaat het man?” en zeg hem ook hoe ik mij voel. En dat geeft mij een goed gevoel. Net zoals ik elke dag met mijn moeder praat die toch al 10 jaar dood is. Maar de Kerk en de Zondagsmis is blijven steken in vele eeuwen geleden. Je mocht als zondaar die we allemaal zijn het gelaat van God niet aanschouwen.De kerk heeft zich steeds gemanifesteerd als een kerk van Hel en verdoemenis tegenover de mensen. Die waren vroeger nog “simpel” van geest en slikten alles wat de pastoor zei. Die tijd is voorbij. Ook katholieken hebben “verstand” gekregen en weten nu wat en hoe. Tel daarbij hoe de kerk de laatste tijd zich heeft gemanifesteerd en niet enkel met pedofilie en je begrijpt wel waarom vele gelovigen afhaken. Als klein voorbeeld , bij ons op het college was de dagelijkse mis verplichte leerstof. Die begon om 08.00 uur meestal 08.10 en was ten laatste om 08.25 gedaan want we moesten op tijd zijn voor de les. Op Zondag duurde de mis 45 minuten want er was natuurlijk geen les daarna.
    Waarom dat verschil???? 12 jaar college is zowat naar de mis geweest voor de rest van je leven. Punt

  38. Nekker Koen Zegt:

    Ik ben ervan overtuigd dat het aantal regelmatige kerkgangers niet veel verder zal dalen, maar ik denk wel dat het noodzakelijk is dat de Kerk inspanningen moet doen. Een eucharistieviering heeft een intrinsieke waarde, waar an sich niets aan veranderd moet worden. Belangrijker is dat mensen elkaar moeten kunnen ontmoeten, dat mensen kunnen groeien in een gemeenschap. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn, een kop koffie na de dienst, een plaats om te spreken met elkaar. Nu eindigt de dienst met een wegzending, zonder dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. Laat kleine gemeenschappen groeien door ontmoeting,. Ik iemand die ooit terug naar de kerk is gegaan, omdat zijn vrienden daarna iets gingen drinken. Ondertussen is zijn geloof gegroeid en is een trouwe kerkganger.

  39. Roger Zegt:

    Ik stel vast dat tijdens de zondagsmis van 11 uur het dominicanenkerkje in Knokke zeer goed gevuld is.Tijdens de zomermaanden zit de ganse binnenkoer meestal afgeladen vol. In de weekkrant van 20 oktober las ik dat er tijdens het weekend zeven missen waren ! Maandelijks komen volgende lekengroepen samen: gespreksgroep, bijbelgroep, Dominicanenfamilie. En…voor wie het nog niet wist: Als men te veel over iets schrijft stel ik mij altijd vragen. En wishful thinking helpt meestal helemaal niet!

  40. Wendy Zegt:

    Tot ik ging verder studeren, ging ik vrijwillig naar de mis op zaterdagavond. Vrijwillig, nooit werd dit thuis opgelegd. Mijn zus en vader gingen soms, mijn moeder en ik probeerden elke week te gaan.
    Toen hadden we nog een eigen pastoor. Die stond echt tussen de mensen. Hij was een van ons. Een schitterende mens. Altijd in voor een babbeltje, een pintje in ‘t parochiehuis. Dat maakt wel degelijk een verschil. Nu is het minder persoonlijk.

    Nu, op mijn 35ste kom ik enkel nog op hoogdagen in de Kerk (Kerstmis, Pasen en natuurlijk begrafenissen, huwelijken, doopsels).
    Ik ben gelovig en dus simpel van geest (volgens velen). Naar het schijnt gaat dat samen :-)
    Maar ik voel me -ondank de recente schandalen- nog steeds goed in de Kerk.
    Het gebouw, niet het instituut.

  41. Guido De Campenaere Zegt:

    Religies zijn niets anders dan een ‘geïndoctrineerd’ kalmeermiddel
    voor de bange en/of hopeloze mens.

  42. Maes Bruno Zegt:

    Een aantal tips, maak het misschien iets losser en iets eigentijdser, kleed de teksten een beetje anders aan, breng terug meer de ’spirit’ in de kerk. Kijk naar de Amerikaanse missen, Gospel, dans.
    Een vrolijk samenkomen, en niet alleen een rustiek oud bastion dat zich probeert te verbergen of te beschermen van de buitenwereld, terug naar de parochie als samenkomstplaats.
    In de St-Pieterskerk zijn er een aantal initiatieven die het hedendaagse met het klassiek vermengen en dit zijn alleen maar initiatieven die we kunnen toejuichen.
    Openheid, daar gaat het tenslotte om, het menselijke verbonden met het Goddelijke, samen op één aardbol.
    Een jaar geleden heb ik een depressie gemaakt en heb m’n geloof toen net gevonden en niet verloren, het is niet zo dat ik wekelijks naar de Kerk ga, maar ik vindt de kerk sowieso een onmisbaar instituut laat staan alleen voor de architectuur.

  43. Michael Peeters Zegt:

    Ik vrees dat niemand nog boodschap heeft aan een religie als het Christendom. Het Christus-verhaal is gewoon niet meer toepasbaar op de huidige maatschappij. Vernieuwing mag dan wel noodzakelijk zijn, de Bijbel is wat ie is en het zal zeer moeilijk worden om een nieuw licht te doen schijnen op een verhaal van 2000 jaar geleden.

    Religies die op dit moment aan een opmars bezig zijn komen vooral uit Azië. Ze draaien rond gevoelens van pacifisme, positivisme en het zen-gevoel. Religie wordt steeds meer een vorm van therapie. Het draait om het in reine komen met jezelf. Rond de christelijke boodschap hangt een zweem van boetedoening en negativisme. De 10 geboden zijn hier waarschijnlijk het beste voorbeeld van.

    Mensen willen tegenwoordig alleen nog geloven als ze er zelf beter van worden, als het een positief effect heeft op hun persoonlijkheid. Het christendom voldoet niet meer aan die boodschap en zal dus ook ongetwijfeld uitsterven in de Westerse wereld.

    Ik zie geen enkele manier waarop de katholieke kerk in ons land zichzelf nieuw leven kan inblazen.

  44. Hans Zegt:

    Ik kan enkel voor mijzelf spreken. Ik ga elke zodag naar de mis om er in een prachtige gotische kerk een rustpunt te zoeken en dat te vinden. Het is mijn hoogtepunt in de week. Des te minder kerkgangers, des te beter. Ik behoor dus tot de minderheid en gelukkig is daar niets mis mee. Even geen gsm, geen mail, geen lawaai, geen zogenaamde eigentijdse gezangen, niet om de 3 seconden een nieuwe prikkel. Niet nodig, maar ik begrijp dat de meeste mensen geen blijf weten met de stilte, met zichzelf of er van weg vluchten.
    Als er ergens eens iets geen lawaai maakt dan raken ze in paniek; Ik hoef geen pillen of pep, wel stilte. Stilte is tijdloos, ze is mij lief, in een wereld van kletsmajoren en kakeltrienen is het NT voor mij een verademing.

    Ik stel mij dezelfde vragen die anderen stellen. Als alle vragen door de wetenschap opgelost zullen zijn, des te beter dan, maar dan zijn mijn meest essentiele menselijke vragen niet eens aangeroerd.
    Wat Leonard betreft; ik ben het niet met hem eens, maar wat maakt dat uit. Leonard is slim genoeg om te weten dat de meeste mensen in de verste verte nooit van het woord “immanent” gehoord hebben, en dat zij in hun kritiek een hoop stommiteiten zullen uitkramen. Bingo. Het valt te vrezen dat hij als provocateur bewust ‘immanente gerechtigheid’ gebruikte ipv ‘immanente juistheid’. Waarom mensen nodeloos provoceren, zijn er dan geen meer essntiele kwesties die om een helder antwoord vragen? Etienne Vermeersch vind ik grappiger. Beiden hebben een missie, zij doen hun best om hun plicht te doen.
    Ik vrees dat er overal kwieten en kriminelen rondlopen, jammer genoeg ook in de katholieke kerk; diepe plaatsvervangende schaamte is mijn deel.
    Er loopt te veel mis in de kerk, terug naar de bron dus. Maar, ik blijf een gelovig mens die zijn vrienden-vrijzinnigen het recht gunt om uit te maken wat ik al dan niet geloof of volgens hen zou moeten geloven. Ik gun dat recht ook zijne Heiligheid de Paus van Rome. Mensen met te veel tijd doen nu eenmaal rare dingen.

  45. Vik Zegt:

    Ik sta versteld van de haat (en de domheid) die uit een aantal replieken straalt. Wat wij nu meemaken in de Kerk is een loutering. En die is heilzaam. Jezus leerde ons “Mijn koninkrijk is niet van deze aarde”.
    “on trouve que la terre est tellement belle, qu’on n’ose plus y cracher, mais on crache en face de Dieu” (Daniel Rops)

  46. Bert Mariën Zegt:

    De kerkgebouwen kan je omvormen tot appartementen, kantoorgebouwen, winkelcentra,…
    Hier heeft de maatschappij nog nut van.
    Die “2 man en een paardenkop” die toch nog het woord van het Vaticaan eren kunnen dan terecht in een bescheiden gebouwtje.
    Iemand die desondanks de wetenschappelijke ontwikkelingen toch nog de behoefte heeft in een god, heeft lak aan de dictatuur van het Vaticaan.
    Mogelijk zullen zij zich afscheiden waardoor er een nieuwe kerk ontstaat, een nieuw protestants geloof.

  47. Herman Pol Zegt:

    De mis is een gemeenschapsgebeuren. Het is geen ritueel ingesteld voor mensen door een hoger instituut, maar wel het gevolg van het vrijwillig samenkomen van mensen rondom Christus. Mis ontstaat waar mensen geloof samen willen belijden. En precies dat gemeenschapsgevoel ligt vandaag moeilijk. Het individu staat in onze samenleving centraal en wij hebben moeite met trouw in onze relaties met de medemens.

    De mis is niet oubollig, ook niet de mis van voor het concilie. Maar de betekenis en het waarom van de woorden en handelingen in de mis worden nooit verhelderd. Luister eens naar Joris Polfliet, en je zal de mis met andere ogen zien.

  48. Michael VC Zegt:

    Volgens mij hoeft er niet echt sprake te zijn van een ‘redding van de zondagsmis’.
    Dat er veel minder volk in de kerken zit heeft veelal te maken met een aantal maatschappelijke fenomenen, waar
    de Kerk op zich niet veel mee te maken heeft noch aan kan veranderen. Ze zit in een dipje als het gaat om kerkgang. Rond 1800 was de kerkgang noch veel minder dan vandaag de dag, maar toch is alles weer goedgekomen na verloop van tijd. Ik ga zelf ook niet wekelijks naar de mis op zondag, eerder in de week of op de hoogdagen. (misschien moet men de kerkgang in de week ook eens proberen te tellen i.p.v. enkel zondag?).

    Ik ben 20 jaar oud en eerder dan wat men zou verwachten ben ik geen voorstander voor een ‘modernisering van de Kerk’, wat men overigens al probeerde in de jaren ‘60 bij het Tweede Vaticaans Concillie. Dat gaat de mensen vandaag echt niet meer naar de kerk doen gaan. Ik voel zelf ook meer voor de oude Latijnse mis die gestructureerder is en iets sacraler heeft dan de thans meer gebruikte ‘nieuwe mis’. De mis losser laten verlopen of ‘hipper’ maken zou enkel nog nefaster zijn. Een Eucharistie zou zoals bijna alles tegenwoordig vergankelijk zijn en verworden tot iets modieus, terwijl het continuïteit moet belichamen.

    Wie weet moeten christenen zich meer gaan bezinnen en proberen de Evangelische Boodschap uit te dragen?
    Ik denk dat dat essentiëler is, dan de kerken te laten vollopen. Als die boodschap mensen kan raken, dan komen ze waarschijlijk wel vanzelf naar de Kerk. Vandaag is er een grotere vraag naar spiritualiteit dan vroeger. Onbekend blijft nog steeds onbemind en daarom is die Boodschap veel belangrijker dan de kerkgang.

  49. Herman Meuldermans Zegt:

    Het zijn wijze woorden in de oude teksten, inspirerend. Elementaire gedachten over samenleven, menselijkheid en goddelijkheid. Het is de moeite dat deze verhalen, standpunten en contradicties doorgegeven worden, dat ze bron van discussie zijn en op deze wijze bijdragen aan de emancipatie van individuen. In een gemeenschap kan dit leiden tot betere verstandhouding, mensen kunnen er betere mensen door worden. De woorden creëren verbondenheid over eeuwen van beschaving, ze laten toe tegelijk te relativeren en de zaken ernstig te nemen.
    Het instituut katholieke kerk heeft haar taak als doorgeefluik, discussieforum en emancipator schandelijk verkwanseld. Van toepassing op de machtsstructuur zijn begrippen als manipulator, machtsmisbruik, uitbuiting, onderdrukker en meer van dat soort realiteiten. De boodschap is volkomen verbasterd, de bronnen worden zelfs met alle mogelijkheden gemaskeerd, steeds en steeds weer.
    Hetzelfde geldt helaas voor de 2 andere ‘godsdiensten’ die zich inspireren op dezelfde traditie. De structuren mogen dan wat anders liggen, de droefheid is even immens en de gemiste kans een schande voor hun bestaan.
    Mensen zullen blijven zoeken naar zingeving.
    Kunnen onze instituten terug naar de bron ? Alle bronnen ? Ze zijn de moeite, al dan niet met God erbij (zolang Hij maar geen lange baard heeft en een vakantiepark leidt waar rijstpap met gouden lepeltjes gegeten wordt of een bordeel met 17 reine maagden).

  50. Mieke Zegt:

    Het is heel jammer wanneer mensen in hun jeugd geleerd hebben dat God een boeman is. Ik hoor nu nog vaders en moeders hun kinderen bang maken voor Zwarte Piet om ze braaf te houden, i.p.v. hen gelukkig te maken met een kindervriend die hen geschenken brengt. Totaal fout en schokkend! De Kerk van Rome houdt ons die straffende God niet voor, maar een rechtvaardige, liefdevolle Vader. Het zijn menselijke fouten die meer kwaad dan goed doen en niets met de persoon van Christus te maken hebben. Hij is de tien geboden niet is komen opheffen, maar ze in vervulling doen gaan door er geboden van liefde van te maken. Wie elkaar lief heeft benadeelt een ander niet. ‘Hemel en aarde zullen voorbijgaan, maar Zijn woorden zullen niet voorbijgaan’

    De media draagt een grote verantwoordelijkheid voor de leegloop van de Kerk. Ze werkt stigmatiserend. De paus en bisschoppen komen enkel op negatieve wijze in de media. Telkens worden enkele woorden van hen uit hun context gehaald en uitvergroot zodat er een groot schandaal ontstaat. Onze huidige paus is helemaal niet oubollig maar een bijzonder intelligent man. Hij stimuleert een dialoog tussen wetenschap en geloof. De hulp aan aids slachtoffers in Afrika wordt voor 40% gedragen door de Katholieke Kerk. Ze tracht er mensen op te voeden tot een verantwoorde sexualiteits-beleving. Ze waarschuwt dat waar enkel condooms worden uitgedeeld de sexualiiteit gebanaliseerd wordt en de mens gevaar loopt om enkel als consumptiegoed beleefd te worden. Het aidscijfer daalt niet op plaatsen waar niet aan opvoeding gedaan wordt voor een menselijker beleving van de sexualiteit, als uiting van liefde en verbondenheid met elkaar. Christelijke hulpverleners geven condooms aan mensen in probleemsituaties zoals koppels waarvan er één partner besmet is met aids. Het is net de Kerk die barmhartig met aids-slachtoffers omgaat. Er wordt effectief iets met het probleem gedaan.
    Waarom komt er niet in de media dat de paus zich in zijn laatste toespraak heeft verontschuldigd voor het ongedaan maken van de ex-communicatie Williamson, omdat hij niet op de hoogte was van diens ontkenning van de holocaust?
    Waarom verspreidt men een negatieve berichtgeving over het komende bezoek van de paus in Engeland, terwijl er gezwegen wordt over de toespraak van de paus aldaar die er integraal op televisie werd uitgezonden en die algemene lof heeft geoogst? Zelfs openlijk door de eerste minister?
    We moeten ons geen oren laten aannaaien en zelf op zoek gaan zolang de media ons halve waarheden voorhoudt.

    We hebben als mens de volledige vrijheid gekregen om te kiezen tussen het consumptie-denken die de heilige koe van onze maatschappij ons voorhoudt en waarin we geloven omdat we er zelf beter van worden, maar die ons in dit individualisme meestal tot eenzaamheid en wanhoop brengt. Of we kunnen ook kiezen voor een hogere Waarheid die eenheid en liefde voor allen betekent.

  51. dirk van onckelen Zegt:

    Zelf ga ik zelden naar de mis. Kerstmis, Pasen en de jongste tijd nogal wat begrafenissen maar verder zie je mij niet in een misviering. Toch zal ik bij gelijk welk stadsbezoek een kerk binnenwandelen en me met wijwater een kruisteken maken. Kinderlijke gebaren, ik weet het, zoals het ook wel wat theatraal zal overkomen dat men voor het altaar een kniebuiging maakt. Maar men begroet nu eenmaal met dankbaarheid en respect de gastheer, dat noemen we beleefdheid.
    Ten gronde is de misviering, naar mijn gevoel, te veel verworden tot een begrijpelijk gebeuren. God kan niet begrepen worden, want dan zou het God niet zijn. Drievuldigheid, onbevlekt ontvangen, opstanding na de dood… je kan je daar, menselijk gesproken, geen idee bij vormen. Juist de mystiek van het geloof - ik geloof zonder te begrijpen - is in de moderne misviering vervangen door de nadruk op Goede Werken, naastenliefde en maatschappijkritiek waarbij men vooral het schuldcomplex zal voeden. Denk maar aan de kerkbezettingen door asielzoekers, wat veeleer een politieke gebeurtenis was dan één van naastenliefde.
    Laat de misviering terug een mystiek gebeuren worden, en dat mag gerust een kunstzinnig gebeuren zijn. Want het werk van God is hoorbaar in werken van Bach, Schubert, Part en vele anderen. In het ontroerende “Liefde gaf U duizend namen” of het “Heer laat het prinsenvolk, der oude Nederlanden”. Het werk van God is zichtbaar in altaarstukken, kelken en evangelieboeken. Is tastbaar in het mysterie van de offergave.

  52. Hans Becu Zegt:

    @ hans
    genuanceerde en heldere bijdrage. Zo moesten er meer rondlopen.

  53. Pim Zegt:

    Waarom zou de kerk gered moeten worden?
    Voor de moderne mens heeft de traditionele godsdienst zich al teruggetrokken tot het zogenaamde ’spirituele’, waar het veilig afgeschermd zit van elke wetenschap of logica. Waar het antwoorden formuleert die nooit kunnen bewezen of verworpen worden, maar die wel als dogma verkocht worden. Waarom dit instituut willen redden?

  54. Leo van Nevel Zegt:

    Beste Leo Renier en naamgenoot, Uw reactie dd. 25.11 sterkt mijn persoonlijke overtuiging: een goed voorbereide
    en verzorgde liturgie (voorganger, cantor, organist, koor, dirigent) zal altijd aantrekken en hoge waarde hebben. Het
    hoéft zelfs geen “mis”-viering te zijn! Ook zg. ‘lauwe’ gelovigen hebben mij daar soms van overtuigd. Dat is verleden zondag in het Lemmensinstiuut bij de verjaardag van Paul Schollaert nog duidelijker geworden, wanneer Pauls (meestal eenstemmige) ‘gezongen evangeliespreuken’ werden voorgesteld en ‘uitgeprobeerd’ (inderdaad: met een uitnodigende voorganger, een uitstekende organist, voorzanger(s) en alert koor).

  55. Marc Zegt:

    Hoog tijd voor palliatieve begeleiding !

  56. Karel Deprez Zegt:

    Moet de zondagsmis nog gered worden?

  57. Koen V. Zegt:

    De Kerk moet niet gered worden, maar moet zichzelf redden. De ontkerstening van Vlaanderen is bijna voltooid. De burger is kritisch en mondig geworden. Het heeft 2000 jaar geduurd om het kerjuk af te gooien. Als de Kerk haar waarden kan vertalen naar de morele verzuchtingen van de mens van de toekomst, dan heeft die Kerk nog toekomst.

  58. Gerard Smets Zegt:

    De misvieringen kunnen gered worden, als die conservatieve bedienaars eens stoppen met onzin te verkopen.
    Zij moeten inspelen op het hedendaags en het actuele verkondigen . De mensen zijn het beu om te luisteren naar bijbelse verhalen. Over Jonas en Co.

  59. G.M.Baeten Zegt:

    Ik ben als christen, niet katholiek steeds verwonderd . Vaak hoor ik sommigen zeggen dat geloof,kerk en godsdienst maar best zouden verdwijnen. Wat echter stel ik vast, als er in die middens een kind geboren of een gezinslid overlijd er een kerkelijke Doop/Begrafenis is. Geloven die mensen of spelen zij toneel, Voor wie en waarom ?

  60. Peter Vermeulen Zegt:

    Nog één opmerking…voor mij geen probleem dat sommigen wel geloven en anderen vrijzinnig zijn, maar laat zij die tot het clubje van Rome willen behoren daarvoor hun deel belasting betalen, en degenen die zoals ik niet geloven de mogelijkheid om dat deel van hun belastingen aan iets anders te schenken, eens kijken of Leonard dan nog zoveel zou verdienen!

  61. Renaat Sterckx Zegt:

    Het is niet omdat er enkelen zijn die hun boekje te buiten zijn gegaan, dat een deel van onze cultuur moet verdwijnen, want dat is de hetze wat nu bezig is. Weet waar je mee bezig bent, zodat niet een groot gedeelte met open armen worden ontvangen, door een religie welke niet in onze cultuur past.

    Wat wel zeker is, figuren zoals Leonard en zijn vriend in Rome, doen er nog een schep bovenop door hun fundamentalistische houding. Wanneer zo’n personen moesten vervangen worden door mensen met veel boerenverstand en bewust van de menselijke evolutie , zou er op zeer korte tijd wel eens verandering kunnen komen.

  62. Franky Vereecke Zegt:

    er bestaat een reële kans dat tegen 2016 de laatste in het wild levende tijger uitgestorven is, een vat ruwe olie 250 dollar kost, de economische groei (definitief) is stilgevallen in de oude wereld (ten koste van de nieuwe economieën) en dat de kost van de klimaatverandering iedere groei (in welke economie dan ook) onmogelijk heeft gemaakt. of er in dit land dan nog zeventig dan wel zeven kerken zijn waar men het licht (de spaarlamp) niet definitief heeft uitgedraaid is in deze volstrekt irrelevant. het feit dat nog steeds ongeveer zeventig procent der vlamingen hun kinderen laat dopen illustreert enkel dat de kerk nog steeds een hoog folkloristisch gehalte heeft (de vlaam houdt van folkloor); aalst carnaval is niet geheel toevallig sinds kort onze bijdrage aan het unesco werelderfgoed. nog even en men vindt meer namaak-pastoors op aalst carnaval dan men pseudo-gelovigen vindt op een doorsnee zondag in de kerk. zucht … eh … amen.

  63. Ann Zegt:

    De kerk heeft met vaticanum 2 zijn eigen ondergang getekend. Dit zal zich volgens mij blijvend doorzetten. Men weet natuurlijk nooit. De kerk heeft nog voor hete vuren gestaan. Maar zij die er al jaren aan werken om Rome op de knieën te krijgen staan sterk en ze hebben de pers op hun hand wat niet te onderschatten is. Afwachten maar.

  64. Thomas H Zegt:

    Waarom zou je ‘in godsnaam’ de leegloop willen omkeren? De Vlaming moet net meer vanonder zijn kerktoren komen en werelds worden in plaats van terug naar de kerk te gaan.

  65. Joannes G Zegt:

    Ik moet toch even slikken bij de invulling die de mensen momenteel geven , samen met de scholen en zelfs de kerk, aan de sacramenten. De doop , de eerste en plechtige communie zijn geen religieuse gebeurtenissen meer voor het merendeel van de bevolking maar wel een gelegenheid om een feestje te bouwen.Wie van die “feestelingen” kent echt de betekenis van de communie en het vormsel?? Vraag het hen eens en ze zullen wel antwoorden “een leuk feest met geschenkjes”. Waarom?? Omdat de christelijke waarden van deze gebeurtenissen niet meer doorgegeven worden en iets zijn geworden zoals Sinterklaas en de Kerstman.Arme mensheid. Als je het enkel doet voor de feestjes dan doe je het beter niet en blijf dan volledig buiten de kerk.

  66. Leo Renier Zegt:

    @Leo Van Nevel
    Jij weet al te goed dat muziek een essentieel deel is van de liturgie. (Ik heb het bij u mogen leren. Dank u) En dat moet even professioneel aangepakt worden als het gesproken woord. Voorgangers die daar geen aandacht voor hebben zijn dikwijls de oorzaak dat “gelovigen” wegblijven. En het kerkvolk kan niet meer tevreden gesteld worden met een bonte-avond-stijl die vroeger er wel door kon in de parochiezalen.
    Goede muziek, na Vat II, sluit ook de deelname in van de gemeenschap: goed gevormde muzikanten kunnen dat bewerken. En het is deze samenzang die mensen bindt, iets dat onze tijd nodig heeft. Juist gelijk vroeger het samen zingen van de Vlaamse liederekrans nodig was om het Vlaamse bewustzijn wakker te houden. In een wereld die seculier is, hebben gelovigen ergens nood aan het uitzingen van hun kristen-zijn - en ik denk daarom dat de muzikale omlijsting van een lituirgie zo belangrijk is. Indien daarenboven nog de voorganger zijn hart voor de gemeenschap niet kan tonen, en teksten afleest, eindigt men met een zielloze samenkomst en jaagt de gelovigen weg uit de kerk.

  67. Dieter D. Zegt:

    Mijn grootmoeder, zéér diepgelovig, gaat sinds kort niet meer naar de kerk. Dat zegt voor mij genoeg: ik denk dat als het Vaticaan niet zal veranderen, de mensen misschien meer geloof op hun eigen manier zullen beleven, zonder institutie.

  68. Kenneth V. Zegt:

    Is dat net niet één van de problemen van de kerk? Fervente aanhangers zien het geloof als een ’serieuze’ aangelegenheid. Daar mag niet mee gemokt, gespot of op z’n zachtst zelfs niet een grapje over gemaakt worden. Dát houdt de mensen weg uit de kerk. Verdomme, het leven is al veel te kort, laat staan dat we van ons (on)geloof al niet een feest mogen maken!

    Veel mensen zien inderdaad de essentie van communies, doopsels, enz… niet meer in. Maar is dat net niet de uitdaging van de toekomstige kerk? Daar mee omgaan (of verdrinken).
    Asjeblief, laat mensen vrij te kiezen wat ze willen geloven en hoe ze dat geloof willen praktiseren, of net niet… Stigmatisering en opdringen van geloof hebben in het verleden al te vaak tot drama’s geleid.

    En nog even iets rechtzetten: ikzelf ben vrijzinnig (lees: niet-gelovig) en zoals vele vrijzinnigen - in tegenstelling tot wat voorgaanden laten uitschijnen - sta ik open en heb respect voor anderen en hun geloofsovertuiging(en).

    Dat is een waarde waar geen geloof iets kan aan veranderen.

  69. ERIC NAEYAERT Zegt:

    De kerken lopen verder leeg bij gebrek aan geloofwaardigheid. Hoe kan een normale modale burger nog geloof hechten aan de visie van een stelletje ongeloofwaardige belijders? Geef toe, heeft u nog vertrouwen in de leiding? Wat ik onlangs ook opmerkte bij de pedofilie-schandalen, was het feit dat de kerkleiders zo zwak en weinig mans, zo ziekelijk overkwamen en steeds zichzelf wilden beschermen door de feiten te verdoezelen of te ontkennen. En de verschillende persbijeenkomsten hebben niet het verhoopte soelaas gebracht, nl. een verontschuldiging van deze zogenaamde zieleherders! Kardinalen zijn de wereldvreemde burgers, die nog leven in de middeleeuwen: hoe kan men zich dan achter hun ziekelijke mentalitieit scharen? Hoe gaan zij problemen oplossen als ze niet in het leven staan? Gaat toch niet? En dan zouden we moeten leven naar onze doopbeloften? Een doopsel dat wordt toegediend door een beetje te gekke ‘ a-sociale mensen’? Je kan geen kerk bouwen of rechthouden op een schouder die verziekt is!

  70. J.Jansoone Zegt:

    Waar het geloof begint, eindigt het denken.Wie eens ernstig nadenkt over deze wereld kan enkel tot de conclusie komen dat deze ’schepping’ niet deugt en dat als er al een ’schepper’ is die knoeiwerk heeft afgeleverd.

  71. FrankV Zegt:

    Waarom maken zo veel mensen, die niet gelovig of kerkelijk zijn, zich eigenlijk zo veel zorgen over wat de Kerk al dan niet doet of zegt ?
    Ik ben niet-praktiserend en wat de Paus of Léonard en Co zeggen en doen laat mij steenkoud.

  72. Eric V. Zegt:

    Het wordt stilaan tijd de vele overbodige en architecturaal weinig interessante kerken die handenvol geld kosten in onderhoud en restauratie, ofwel een andere bestemming te geven, bvb. moskee, museum, concertzaal of ze gewoonweg af te breken. In de nieuwe open ruimtes kunnen plantsoenen en parkjes gemaakt worden voor de gemeenschap eromheen. Zo komt er meer groen in de steden; een rustpunt, een plaats waar kinderen veilig kunnen spelen.

  73. Leo Renier Zegt:

    De media…. wat een sensationele voorspelling! dat de kerken leeg zullen staan en waarschijnlijk te koop zullen zijn.
    Mensen, maak u gereed. Weer eens iets dat we helemaal hebben kunnen afbreken. Proficiat !

    Alleen dit. Poeten, kunstenaars, profeten, gelovigen zullen er spijtig genoeg altijd zijn, omdat zij zin weten te geven aan het geheel. Als het landschap heel kaal is geworden en er niets meer af te breken valt, begint men steeds opnieuw te schilderen, en de zaak levendig te maken. Sommige zaken hebben hun tijd gehad, maar niet alles.
    Waarom heeft men schrik van het voortbestaan van een eeuwige vlam? Waarom heeft men schrik van een beetje kritiek die het evangelie heeft op de menselijke samenleving? Waarschijnlijk is het kristendom te gecompliceerd, en geeft men een voorkeur aan de Islam die het heel wat simpeler voorheeft.

    Voor je het kind met de badwater weggiet, probeer eerst nog eventjes na te denken of (de profeet) Jezus echt niets aan wijsheid te vertellen heeft aan onze tijd en aan onze kinderen. En als het dan allemaal kwatch is, smijt dan maar alles weg wat er nog aan hem doet denken: de muziek van Bach, de Vlaamse primitieven (oh, die waren hun tijd voor, die waren al primitief voor hun tijd, de religieuze kunst en architectuuur, de namen van de mensen verander je best in nummers, en asjeblief geen kerstmis meer: verander best die naam ook maar)

  74. dirk van onckelen Zegt:

    @ J. Jansoone

    “Waar het geloof begint, eindigt het denken”. Niet het denken, waarde vriend, enkel het begrijpen.
    Wat is het eigenaardige aan geloven? Dat men dingen aanneemt zonder bewijs. Geloven is geen wetenschap, kan dat ook niet zijn want dan is het geen geloven meer maar louter aantonen.
    Dat de schepping niet deugt? Als ze geen Gods werk is, klaagt u bij de verkeerde. Richt u tot de wetenschap, tot de enkel denkers.Zij kunnen u zeggen wat er schort en wie er verantwoordelijk is voor het knoeiwerk.

  75. michael Zegt:

    ik ben christelijk opgevoed, naar een katholieke school geweest, nonkel priester in de familie, maar ik voel me helemaal niet geroepen om naar de Kerk te gaan,
    Ik begrijp dat er mensen zijn die nood hebben om in “iets” te geloven, of voor hen onverklaarbare dingen aan iets of iemand moeten kunnen toeschuiven, of zich deel willen voelen van een groep en zo een plaats te hebben in de maatschappij. Maar ik denk dat als je sterk genoeg bent je op dit moment niet meer nodig hebt om naar de Kerk te gaan. We hebben genoeg wetenschappelijke verklaringen voor vele dingen en we zijn zelfbewust genoeg om te weten dat als we het zelf niet doen,het ook niemand anders voor ons zal doen, evenzo weten we dat we niet de schuld kunnen geven aan iets of iemand bovennatuurlijk van dingen die ons gebeuren, wat natuurlijk erg makkelijk is,… als ik zie wat er in de kerk gebeurt en wat er door de eeuwen heen gebeurd is, hoe kan ik dan geloven in zoiets, een continu streven naar macht? Kijk naar de plaatsen waar godsdiensten bloeien, bijv de islam,, bij arme en onderontwikkelde mensen, die kunnen belogen worden en schrik hebben.. godsdiensten worden gecreeerd op basis van angst.. angst voor een god, angst om iets verkeerd te doen en er later voor gestraft te worden…en die worden nog eens aangewend door enkele slimmeriken die er dan handig gebruik van maken om een machtspositie te verwerven.
    als er een god is, en ik gedraag me goed tegenover mijn naaste, dan denk ik niet dat ik verkeerd aan het doen ben, en daarvoor moet ik niet naar de mis…
    langs de andere kant wou ik nog een opmerking geven over iemand die iets zei over dat er geen priesters meer zijn of dat de priesters afhaken.. ja, natuurlijk, vroeger was je homo en werd je priester, niemand stelde vragen waarom je niet trouwde en bovendien had je nog een goeie maatschappelijke status net als de notaris of de burgemeester van het dorp..en ik ben er zeker van dat dit in 80% van de gevallen zo was.. waarschijnlijk zullen er veel mensen niet akkoord zijn, maar denk eens goed na en je zal me gelijk moeten geven..

  76. Lucien W Zegt:

    Voor de laatste kerkgangers: lees op zondagmorgen eens een boek: Wetenschap en Religie van Bertrand Russell. Daar steek je tenminste nog eens iets van op. Lang leve de intellectuele vrijheid.

  77. Luc Van Steenbergen Zegt:

    Bij deze toch even enkele bedenkingen, ‘voor de vuist weg’, mbt dit thema.

    In de eerste plaats ben ik ervan overtuigd dat ‘religie’ en ‘mens-zijn’ nu éénmaal onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Geloven ‘in iets’ (natuurelementen, godsbeelden allerhande, tal van ‘ietsjismen’…) is om de één of andere reden een gegeven, een mechanisme, dat de evolutie ons heeft meegegeven. Waarom ? Niemand die het weet. Mogelijks om ons ‘minder bang’ te maken in tijden van nood, best mogelijk… Maar het gegeven van een ‘religieus gevoel’ is van alle tijden en alle culturen (en misschien heeft dit ook wel ‘een doel’, in een verre toekomst, in een latere evolutiefase, weet ik veel…). Welke vorm dit ‘religieus gevoel’ krijgt is inderdaad andere koek. In ‘ons’ geval is het vooral het christendom dat invulling heeft gegeven aan dit ‘religieus gevoel’. En dan spreek ik concreet over ‘de katholieke kerk’. Mbt deze kerk toch graag hetvolgende :

    1) Hoe we het ook keren en draaien, het instituut kerk is de voorbije 1700 jaar erg bepalend geweest voor de manier waarop onze maatschappij, ons dagelijks leven, onze cultuur en geschiedenis vorm en kleur heeft gekregen. Daar kunnen we niet omheen. Zonder ‘kerk’ geen leven, geen maatschappij zoals wij het nu kennen.
    2) Het instituut kerk is echter ook een organisatie van en door mensen…en niets menselijks is de kerk vreemd. Ook onze negatieve menselijke kantjes zijn daarin sterk vertegenwoordigd (machtsmisbruik, intriges, oorlogen,…). Persoonlijk vind ik dat ‘de kerk’ daarover veel opener moet zijn. Wie kent de ontstaansgeschiedenis van het instituut kerk en de dogma’s die hebben geleid tot ‘het officiële geloof’ ? De eerste eeuwen van ‘de kerk’ waren ongemeen boeiend : er waren tal van soorten van ‘christendom’, er waren tientallen evangelies,… Maar het is nu éénmaal een menselijk (en vaak ook bloedig) gegeven om dit te willen stroomlijnen, controleren, domineren. ‘Het geloof’ zoals wij dit vandaag kennen spreekt mij persoonlijk niet zo aan, omdat ik een klein beetje weet hoe het vorm en structuur heeft gekregen. Als de kerk daaromtrent eerlijker/opener is mbt ‘haar kudde’ zullen er ongetwijfeld veel mensen ‘van hun stoel vallen’ (is dat niet datgene wat er nu gebeurt ?), ze zullen het gevoel hebben dat er hen iets is ‘voorgelogen’. Maar die mensen hebben gelijk. De kerk moet haar geloof opnieuw uitvinden en vorm geven, er moet gepraat worden over godsbeelden en interpretaties, over de wordingsgeschiedenis van het instituut kerk. De kerk moet vooral terug een instrument zijn dat mensen helpt om te zoeken naar waarheid (dewelke we misschien nooit zullen vinden, maar dat is niet erg, het is de weg er naartoe, het proces ‘an sich’ dat vooral de moeite waard is)…En deze zoektocht mag gerust gepaard gaan met ‘kerkelijke rituelen’ allerhande, maar de kerk moet daarin meer inzicht verschaffen, de relativiteit, het menselijke ervan inzien en doorgeven.
    Vooral het woord ‘menselijk’ vind ik daarin belangrijk bv. het waren een groep heel menselijke kerkvaders die hebben verklaard dat die bepaalde Jezus ‘één in wezen met De Vader’ was en niet één of ander goddelijk klank- en lichtspel. In de derde eeuw was er bv. een kerk (de Ariaanse kerk) die Jezus best wel zag als een uitgeslapen en pientere kerel die zinvolle dingen verkondigde…maar die Jezus toch eerder ‘als mens’ bleef beschouwen. De aanhangers van deze ‘theorie’ zijn in de loop van de twee daarop volgende eeuwen zo goed als uitgemoord en vervolgd… (dit paste meer in de Romeinse visie : keizers waren ook gelijk aan goden, vandaar dat deze Jezus ook best wat meer goddelijk kon zijn).
    3) Ondanks mijn kritische bedenkingen mbt ‘de kerk’ moet ik toegeven (’geloven’) dat dit ‘geloof’ tal van mensen heeft geInspireerd en aangezet tot grootse dingen. Mensen zijn erdoor gepassionneerd en gebeten geraakt en hebben zaken verwezenlijkt die zonder deze ‘religieuze drive’ niet tot stand zouden zijn gekomen. En daar heb ik veel respect voor. Zonder religie kent een maatschappij volgens mij geen drive, geen sturing, geen waarden en normen om op terug te vallen of na te streven. Kijk maar om ons heen, religie (in welke vorm dan ook) is bepalender dan ooit ! Religion is hot !

    Trouwens, de eerste echte atheïst moet ik nog altijd tegenkomen….

  78. Ludo Mertens Zegt:

    Wat mij nog steeds verbaast is het feit dat de meeste mensen het verschil tussen “Kerk en Geloof” nog steeds niet begrijpen.
    Om als gelovige door het leven te gaan kan met beter afstand doen van de/een Kerk, welke dan ook.
    Prediken over naastenliefde en tegelijk bepaalde groepen in de bevolking de duivel aan doen, hoe kan je dan zo’n “Kerk” vertrouwen?
    Zoals steeds gaat het in elke kerk alleen om wereldlijke macht.
    Invloed uitoefenen op een samenleving om zo hun visie van moraal op te dringen.
    Was het niet Christus zelf die ons geleerd heeft dat God in éénieder van ons leeft, dat we ons lichaam moeten eren want dat is God’s tempel en dat we kerken en hun vertegenwoordigers moeten mijden?

  79. Christophe Zegt:

    Eerst en vooral denk ik dat we dringend tot een zeer strikte scheiding van kerk & staat moeten komen. Dwz dat mensen die een religieuze functie bekleden zeker en vast geen politiek ambt mogen bekleden. Het opheffen van de overheidssteun aan religieuze instanties, dit geld kan veel beter besteed worden aan de sociale en culturele sector. Wie deel wil uitmaken van een religieuze gemeenschap moet daar dan maar lidmaatschap voor betalen, als ikzelf deel wil uitmaken van een of andere gekke hobbyclub, dan betaal ik daar ook voor. 90% van de kerken zijn trouwens eigendom van de overheid. Laat de kerkfabriek huur betalen voor het gebruik van de gebouwen. Ik vind trouwens dat dit algehele idee verder moet worden doorgetrokken naar elke vorm van religie en spiritualiteit, laat ons aan het begin van de 21ste eeuw nu eindelijk streven naar een strikt seculiere staat waar geen plaats is voor clubjes die onderling ruzie maken over het feit wiens ingebeelde vriendje de grootste, dikste en sterkste is.

  80. Alex Fontaine Zegt:

    @ Christophe:

    Volledig mee eens dat katholieken zelf hun priesters en kerken moeten onderhouden op voorwaarde dat de staat alle gestolen bezittingen teruggeeft aan de Kerk. Gemakkelijk zo, eerst alles afpakken, een tijdlang kruimels geven en uiteindelijk zelfs dat niet meer.

  81. Simon Zegt:

    Met het wegvallen van het hiërarchische familiepatroon (paternalisme), is de zondagmis voor de christelijk gedoopte verleden tijd. De misdwang van thuis of van school uit is er niet meer. De mensen moeten niet meer teruggaan naar die geforceerde toestanden, men kan zijn geloof en het gebed ook anders beleven, via betrokkenheid in de milieuproblematiek, het zich inzetten voor de hulpbehoevenden en het dierenwelzijn. Want wie zijn naaste en de schepping eert en bemint, bemint zijn God.
    Dus die kerken ooit rechtgezet met geldelijke aflaten van rijke machtsmisbruikers en
    gebouwd met bloed, zweet, tranen en dood van vele bouwvakkers, mogen voor mijn part als musea, concertruimtes, of als onderdak voor asielzoekers en daklozen gebruikt worden.

  82. marc Zegt:

    Op dit interessante forum staan korte briljante reflecties én absurde nonsens. Hieraan is weinig toe te voegen, tenzij enkele losse reacties:
    - religie is een product van de menselijke verbeelding, net als bvb. kunst. Daarom spreekt men beter van bijgeloof.
    - de Kerk verdient weinig respect omdat ze voortdurend macht putte uit het gebrek aan wetenschappelijke kennis. Naarmate die kennis toenam, brokkelde haar imperium af. De kerk heeft nu nog succes, waar de kennis laag is. Waarom zegt een Duitse paus (met een serieus gezicht) aan een wereld die stilaan kapot gaat aan de overbevolking, dat geboortebeperking niet mag?
    - de kerken lopen leeg maar de moskees lopen vol, gaat de slinger dus heen en weer of liggen de moslims achterop?
    - ik vroeg een moslim die mij het scheppingsverhaal vertelde, of hij al wist of geloofde dat de aarde een bol was. Toen werd hij kwaad!
    - dé grootste misvatting van de kerk, lees, van de dogma-schrijvers uit de middeleeuwen, is de mens verheven te zien boven de andere zoogdieren of de natuur. Gandhi was wijzer…
    Die ingebeelde suprematie kan de mens (niet de aarde) nu, in de crises die op ons afkomen, noodlottig worden. Als de bijen sterven kunnen we geen fruit meer kweken.
    - moest Jesus, een interessante spookjesfiguur, vandaag leven, dan zouden zijn bedenkers hem ongetwijfeld opvoeren als milieuactivist. Op de Sea Shepherd zitten véél Jesussen. Laten we dus vanaf nu in de kerken vergaderen over onze problemen met de planeet. Ze zullen rap te klein zijn.

  83. Mia Zegt:

    Alle vrienden van mijn leeftijd hebben afgehaakt voor de zondagsmis en de meesten hebben alternatieve vormen van spiritualiteit gezocht en gevonden. Ik waardeer enorm het idealisme voor de uiteenlopende sociale thema”s waarvoor ze zich inzetten. Maar ook al is het in deze tijd niet meer populair, moet ik toch na een bewuste innerlijke zoektocht vaststellen dat er een belangrijk verschil bestaat in het herhalen van een mantra of in yoga of andere meditatie oefeningen tegenover het uitspreken van een gebed waarin je de persoon van Christus ontmoet. Voor mij persoonlijk is dat laatste wezenlijker. Ieder kan dat voor zichzelf ook proberen of je nu intelligent bent of niet. Je moet je er alleen voor openstellen. Het grote verschil bestaat er hierin dat bij meditatie oefeningen de onrust, bij wijze van spreken, tijdelijk naar de bodem van het glas zakt en na de meditatie wordt je glas terug troebel en is het resultaat slechts tijdelijk. Terwijl bij een gebed tot God je gedragen wordt en het verdriet of lijden volledig uit de ziel wordt weggenomen en je tot je verrassing kan ervaren : er is Iemand. Het is de Liefde zelf die geneest en die ieder mens vroeg of laat nodig heeft en die we allen tekort komen. Dit is geen drug (want dit werkt verslavend) of bijgeloof, maar simpele realiteit dat iedereen kan ervaren.
    In de zondagsmis doet het me deugd om me opgenomen te weten tussen mensen van dezelfde overtuiging en daar voel ik me nog meer verbonden met het fundament dat Christus zelf is.
    Liefst zit ik in een kerk waar het smaakvol is ingericht en waar de gezangen van een goede kwaliteit zijn. Ik mis er ook echt wel de frisse kinderstemmetjes. Maar wanneer er achter mij een gehandicapt persoon zit vals te zingen, dan stoort me dat niet omdat iedere vogel zingt zoals hij gebekt is. En als er een koor van oudjes hun krakende stemmen inzetten voor hun Heer dan ontroert mij hun moedige inzet om het vol te houden. Het moet allemaal niet foutloos of tot in de perfectie uitgevoerd te worden, maar het is het hart en de toewijding van de mensen dat telt.
    Ik stel me ook vragen over de kritiek op het boek van Léonard waarin hij ooit gegeven interviews samenvat en waarin hij zich slechts met enkele woordjes fout lijkt uit te drukken. Wie doet het hem na? Wie is er foutloos? Moeten we zo gaan muggenziften; scherpslijpen of extreem worden?

  84. Dominique Simons Zegt:

    Zelf ben ik agnost.
    Ik weet dus niet of er een god is of niet.
    Maar wat ik wel weet is dat godsdienst niets met één of andere god (als die dus al bestaat) te maken heeft, maar wel alles met de mens.
    Godsdienst is niet goddelijk, wel menselijk.
    Naar mijn gevoelen zijn meer en meer mensen zich hiervan op één of andere manier bewust en verklaart dat voor een groot deel de leegloop van de kerk.
    Ik denk dan ook niet dat de leegloop zal stoppen, zeker niet wanneer de kerk zich “boven de mensen” blijft positioneren d.m.v. dogma’s en dus niet toelaat dat mensen wel degelijk voor zichzelf kunnen denken.

  85. Leo Renier Zegt:

    @Luc Van Steenbergen

    (1) Het zou inderdaad mogelijk moeten zijn dat theologen “zonder vrees” bepaalde dogmas weer eens uit de doeken doen. Ik noem maar de “Drievuldigheid”, de “Transsubstantiatie”. Die mysteries - wie zal God nu eenmaal begrijpen? - zijn geformuleerd in middeleeuwse thomistische vaktaal die geen leek kan verstaan. Wat onze tijd nodig heeft zijn niet de dogmas, maar de zin van die dogmas. Nu wordt God’s liefde, die uitgedrukt is in deze dogmas, volledig bedolven onder een taal die niemand aanspreekt, en dat houdt de mensen weg. Graag terug naar de oorsprong, de Jezus van voor de Evangelies, en die zou de mens van de 21ste eeuw wél aanspreken. Niet het Credo van Nicea hebben we nodig (precies alles juist, en geen ketterij), maar een Jezus waarvan de mensen zeiden: die heeft ons iets te zeggen!
    (liever Hans Kung dan Joseph Ratzinger)

    (2) Maar theologie zal het probleem van het kerkbezoek niet oplossen. Muziek geeft uitdrukking aan iets wat we met woorden niet kunnen uitdrukken. De ortodoxen hebben dat element goed bewaard in hun liturgie. Woorden zijn vluchtig en spreken tot het verstand. Men kan zo makkelijk afhaken. Goede liturgische muziek moet het woord begeleiden, en dan wordt het woord verstaanbaar.

    (3) De vraag die niemand zal kunnen oplossen is natuurlijk: is er iets na dit leven? Wat wel opvalt is dat de familie van de overledene meestal een mooie kerkdienst wil. Leven en dood spelen daar op elkaar in. Als er nu iemand gekomen is die een leven beloofde in al zijn volheid, en die ook nog consequent was met zijn eigen leer , dan wil ik de riskatie nemen van die man op zijn woord te nemen. En als die man zijn laatstewoorden waren “Neem en eet, doe dit tot mijn gedachtenis”, dan denk ik niet dat ik met een gek te doen heb, maar iemand die wist was hij zei. Alleen moet de kerk (voorganger en instituut) ervoor zorgen dat die man niet in rook opgaat gedurende de misviering, waarvan het enige wat men overhoudt is dat het een plicht is op straf van zonde.

  86. Mieke Zegt:

    Joseph Ratzinger is ook een bijzonder en goed mens, die heel gewetensvol met de waarheid omgaat. En hij is nu eenmaal paus en niet Hans Kung. Alleen hoor je in de berichtgeving enkel nieuws van de paus door zijn tegenstanders. Wie graag eens een ander klokje hoort luiden kan best de site ‘Rorate’ raadplegen of het ‘Katholiek Nieuwsblad’. Daar zwijgt de Kerk niet
    Daar kan je lezen hoe ‘Het Nieuwsblad’ zijn verslaggevers extra betaalde om reportages te maken in kerken met de laagst aantal kerkgangers om de teloorgang van het kerkbezoek een handje te helpen. Deze lage journalistiek staat zwart op wit op een mail en is dus geen achtervolgingswaan. Deze aanvallen zijn al jarenlang bezig en worden nu nog eens bevestigd. Mensen wordt eens wakker.

  87. paul Zegt:

    Wie niet wil gaan, gaat niet; wie wel wil gaan zit er al. So what ?

  88. Festraets Zegt:

    Beste,
    Zolang De Paus niet veranderd van gedacht door zich aan te passen aan de huidige tijd alsook Priestersschap niet toelaat voor gehuwde mannen alsook vrouwen, zal het mijn inziens: de achteruitgang en leegloop der kerken blijven
    duren.
    Ook: mensen zelf laten beslissen: waar zij hun geld aan willen besteden ( welke godsdienst of geen godsdienst), zou moeten toegelaten worden.
    Kerken ( zeer vele: Mosterdonten, dienen gehalveerd in de hoogte door er een verdiep in te maken en te gebruiken voor iets anders ipv lucht die men in de winter moet verwarmen en alzo een dikke verliespost is.
    Nieuwe kerken zouden via wet: een maximale hoogte mogen hebben zoals bvb een plafondhoogte van maximaal 250cm tussen de vloer en het plafond en degelijk geïsoleerd zijn.
    Het dak zelf, zou niet hoger mogen zijn dan vier meter van de grond en maximaal 45° helling.
    Geluid van klokken, kan men ook via luidsprekers op een piloon aan te brengen ( is nog goedkoper dan klokken).
    M.v.g: jean.

  89. Hans Zegt:

    Als gelovige kan ik er volledig inkomen waarom iemand niet gelovig is. Geen probleem,
    Lucien W zegt: Voor de laatste kerkgangers. “Lees op zondagmorgen eens het boek: Wetenschap en Religie van Bertrand Russel. Daar steek je tenminste nog eens iets van op. Lang leve de intellektuele vrijheid”
    Lucien W heeft gelijk als hij schrijft: lang leve de intellektuele vrijheid. Maar Lucien, wat zou je denken mocht ik schrijven:
    “Voor de laatsten die nog denken dat alle’ problemen enkel en alleen door de wetenschap kunnen en zullen opgelost worden: Lucien, lees eens op zaterdagavond het Nieuwe Testament. Daar kun je tenminste nog eens wat van opsteken. Lang leve de intellektuele vrijheid” Wedden dat je met de inquisitie, met 1302 of met Gallei zou uitpakken?

    Russel is ok, geen punt, iedereen gunt je je geloof in de wetenschap. Maar, Lucien, leve de intellektuele vrijheid;. Wat zou je zeggen van het volgende: ” De wetenschap is groot, en Lucien is haar profeet.” Zelf heb ik hoegenaamd geen blind (lees aub het woord blind) vertrouwen in de toegepaste wetenschap, jij wel? Noch in de paus, noch in mijzelf heb ik een blind vertrouwen. Op dat vlak ken ik mijzelf, eerlijk is eerlijk.
    En nu je toch op zaterdagmorgen aan het lezen bent: lees de volgende zondagmorgen dan ook eens Ludwig Wittgenstein, bijvoorbeeld: “Tractatus Logio Philosophicus” (staat volledig op internet). Die is ook OK, dat is pure ’speech therapie’. Ik weet dat die op de index van de ‘librorum prohibitorum’ staat, maar daar moet je je niets van aantrekken. Wij,vrijzinnigen onder elkaar, wij vragen geen intellektuele vrijheid, wij nemen die.

    Waar het geloof begint, daar eindigt het begrijpen nog niet, beste dirk van onckelen, Men kan namelijk perfect begrijpen waarom men al dan niet gelooft, men hoeft niet eens te begrijpen wat of waarom men al dan niet gelooft. Dirk, ik meen dat waar het begrijpen eindigt het geloven pas begint. Voor het overige ben ik het volledig met je eens.

    Voor Lucien: Wittgenstein: “Wat men kan zeggen, moet men klaar en duidelijk zeggen, maar waarover men niet kan spreken moet men zwijgen”. Voor wetenschappers is alles, ook het leven een probleem dat zij geloven en hopen aan de hand van wetenschappelijke criteria dit probleem te kunnen oplossen, Gelukkig maar, er zijn wetenschappelijke criteria. Voor een gelovige is het leven een mysterie. Als gelovigen onder elkaar delen wetenschappers en gelovigen het geloof en de hoop. Nu de liefde nog en dan zijn wj het volledig met elkaar eens. Daar gaan wij eens werk van maken. De waarheid is groot, mijn waarheid is slechts zo groot dan mijn hoofd en mijn hart dat de waarheid moet begrijpen. Wij hoeven het niet met elkaar eens te zijn, maar wij hoeven ook niet met elkaar voor de waarheid te strijden, het leven zelf maakt ons vanzelf wel net nederig genoeg om dat niet te doen.

  90. Anthony Zegt:

    Met veel respect voor gelovige mensen, maar ik zou de kerk graag zien verdwijnen. Het is zoals bij vele godsdiensten een machtstinstelling die continue haar macht misbruikt. Ik ben blij dat veel mensen de dag van vandaag niet meer wilen meegaan in de allesverantwoordende, alleszaligmakende verhaaltjes die de kerk de wereld blijft insturen. De kerk is mede verantwoordelijk voor de verspreiding van HIV, voor de discriminatie van homosexuelen en vrouwen en het gedoogen van kindermisbruik.
    Daarenboven vindt ik dat de kerk in ons land en vele andere landen belastinsgeld opgebruikt, wat heel wat beter voor belangrijkere zaken kan gebruikt worden. Geloven kan toch ook zonder geld ! of niet ?! Géén belastingsgeld meer voor de kerk ! Laten we daar maar eens mee beginnen ! Dat ze zelf hun eigen geld ophalen, zoals vele andere ‘verenigingen’ doen ! Een volwaardige scheiding van kerk en staat !

  91. Mieke Zegt:

    Ik zou niet beweren dat de Kerk een machtsinstelling is die haar macht misbruikt. Het is geen wereldlijke macht die de paus heeft, maar hij staat als hoofd van de gelovigen in voor de geestelijke waarden van de mens. Hij is een man van vrede en van gezonde dialoog die tot het geweten van de mens spreekt er er geen taboe van wil maken. Hij wil niet dat de mens zijn geweten het zwijgen oplegt zoals Pinnokio deed met zijn krekel en uiteindelijk in zijn ongeremde gokzucht in een ezeltje veranderde.
    Het zijn ook de journalisten die de paus met vragen overvallen over sexualiteit. Het is niet hij die daar steeds klaarstaat met zijn opgeheven vingertje. In zijn antwoorden kiest hij steevast voor de liefde die zoiets bijzonder is dat je die maar met één iemand deelt. Ieder mens heeft diep in zich het verlangen om een partner te vinden met wie je alles kan delen, die de enige ware voor je is en de ander voor jou, voor wie je alles kunt opgeven.
    In onze hoog-technologische en economische maatschappij dreigen deze waarden verloren te gaan en wordt sex herleidt tot een consumptiegoed. Kijk maar alleen naar de reclame die onze huiskamers binnenkomen. In onze vluchtige maatschappij dreigt het tot een snelle bevrediging te komen en dat is niet gezond voor het emotionele psyche van de mens en samenleving. Door onze steeds verder schrijdende technologie kunnen grenzen ongelimiteerd verlegd worden en hebben we onbegrensde vrijheden ontdekt en verliezen we onze bindingen met de mens naast ons. Hierbij komen we ook los van onszelf.
    Onze jongeren zoeken bevrediging in allerlei kicks om een kort gevoel van welbehagen te vinden. Er is in onze huidige cultuur een groot probleem ontstaan met comazuipen, drugs, jeugdbendes, criminaliteit, zelfdoding.. .En de rijen bij psychiaters groeien nog steeds. En de ene crisis volgt de andere op in de wereld. Waarom moet een paus zich dan aanpassen aan deze cultuur? Moet hij dan zwijgen, zoals hem verweten wordt dat hij het deed met de holocaust?
    Moeten wij ons niet afvragen of wij zoals vele culturen in een decadentie terechtkomen als we ons geen hogere doelen stellen?
    De wil van een zuigeling is nog erg primitief en is uitsluitend op de directe bevrediging gericht. Maar hoe ouder een kind wordt , wordt
    de wil en het handelen rijper en kan het zijn wilsbesluiten beter richten. In de puberteit wordt stilaan vanuit het ik de wil gevormd en tegenover de drift tot zelfbehoud groeit een drift tot zelfovergave en zelfopoffering. Gelukkig de jongere die nog voorbeelden ziet om aan deze idealen te voldoen.

  92. Anthon Zegt:

    We horen al twee weken van alle kanten dat er problemen zijn kwa opvang voor daklozen.
    Maar we horen maar niets van de Kerk !
    Ik heb in mijn jeugd altijd gehoord dat de deur v/d Kerk altijd openstaat.
    Valt dit ook onder de fameuze radiostilte van Mr. Léonard ?
    Ik zou zeggen Mr. Léonard : een buitenkans om aan klantenbinding te doen.
    Zieltjes winnen !

  93. bart Zegt:

    Ik weet niet of ik gelovig ben. Ik weet wel dat ik een beetje jaloers ben op mensen die kracht en troost kunnen putten uit hun geloof. Ik zou het wel willen maar het lukt me alleen niet. Ik zou ook opnieuw willen geloven in Sinterklaas. Dat mag je niet bagatelliseren, dat was best een spannende en zeer fijne periode waar ik zalige herinneringen aan heb!

    Ik ging vroeger graag naar de mis. De klokken in de toren, de liedjes en de versjes, het theatrale orgelgeluid, de machtige standbeelden, de schilderijen met Romeinse soldaten, de mysterieuze poppenkasten aan de zijkant, de magische handelingen van de priester, de spannende vertelsels over goed en kwaad, de lekkere hostie als afsluiter maar vooral ook af en toe het mooie meisje daar op de rij naast onze rij. Kortom, het was er best gezellig! En vooral, eerlijk toegegeven, ik werd daar rustig op dat veilige plekje!

    Vroeger was naar de mis gaan een sociaal gebeuren. Elkaar bekijken en vergelijken. Bijkletsen en roddelen. Een wekelijks volksfeestje. En daarna met z’n allen naar de parochiezaal of beter, op café!

    Nu lopen kerken leeg, ook steeds meer cafés moeten hun deuren sluiten. Maar waarom nog gaan? Wie zit er graag tussen enkele bejaarden? Het mooie meisje zit er niet meer… ‘t Is folklore geworden, dingen evolueren nu eenmaal.

    Ach, mensen zullen elkaar altijd wel opzoeken, zo zitten wij van nature in elkaar. Ons veilig plekje is nu achter onze computer. Lekker kletsen op een forum zoals dit hier. Of om het meest prentjes van mensen verzamelen op Facebook is ook leuk en gezellig! En wie er niet aan mee doet, is een asociale ketter. Het basisprincipe blijft bestaan. Het zal ook altijd blijven bestaan, alleen de verpakking verandert af en toe om de zoveel eeuwen.

    De kerken zaten vroeger vol. Maar zaten ze vol met gelovigen of meer met mensen zoals ik?

    Ik weet niet of ik gelovig ben. Maar wat doet het er ook toe? Het is wat het is, of ik nu gelovig ben of niet, de echte Waarheid verandert er niet door. Als er een leven is na de dood, moet ik me geen zorgen maken. En als er geen leven is na de dood, dan moet ik mij nog minder zorgen maken.

    Maar ik ben in elk geval toch blij dat ik dat kerkelijk jeugdsentiment heb mogen meemaken!

  94. Mieke Zegt:

    In Antwerpen steunt de Egidius gemeenschap de allerarmsten en verzorgen er de hulpverlening aan asielzoekers, zorg aan bejaarden die in eenzaamheid leven, hulp bij de huistaken van allochtone kinderen om de kansarmoede weg te werken, …
    Deze gemeenschap is in Rome gesticht waar het de steun van de paus geniet. In België is de Egidius gemeenschap uitgebreid tot Luik en Brussel. Mgr. Léonard heeft als bisschop van Namen de ’sans-papiers’ opgevangen in zijn kerk en begin december was er opvang van dakloze migranten onder de St. Suzanna-kerk in Schaarbeek.
    Iedereen die nog niets voor deze mensen in de goot gedaan heeft mag er gerust een handje komen helpen. Alle hulp is er van harte welkom.

  95. E. De Bruyn Zegt:

    Ik ben geen vriend van de kerk, maar ook geen vijand.
    Geboren uit een katholiek gezin heb ik het ganse jargon meegemaakt; doopsel, kommunnie’s, vormsel en trouwen.
    Uiteraard afgehaakt bij kerkbezoek. Vooral het semoen stak me tegen. Het is heel moeilijk om de hersenkronkels van de “s”preker te volgen, en er is geen mogelijkheid om zelf wat te zeggen of terrecht te wijzen.
    Wat mij opvalt is de sereniteit bij burgerlijke begrafenissen die ik al heb mee beleefd terwijl bij begrafenissen in de kerk, waar ik ook aanwezig was, door de aanwezigen regelmatig op het horloge wordt gekeken.
    Mijn echtgenote weet op welke manier hoe ik wil begraven worden.

  96. Mieke Zegt:

    Ik denk dat ik helemaal begrijp wat u bedoelt. Heel veel mensen hebben nog feeling met de religie die ze in hun kindertijd beleefden. De herinnering om met een jonge frisse gemeenschap samen te zitten schiep verbondenheid en welbehagen en de schoonheid van het hogere in kerken treft hen nog wel. Maar in de meeste moderne kerken moet je moeite doen om niet in slaap te vallen tijdens de preek. Veelal is de inhoud zoutloos en smakeloos geworden en stoot af door de verveling die je overvalt. De leugenwolf heeft grootmoeder en Roodkapje opgegeten. De geestelijke inhoud is uitgehold en in stervensgevaar. Maar gelukkig zijn er nog jagers in het bos, die inzicht hebben in de ziel van de mens en die het evenwicht er weer in willen herstellen. Die hetgeen verloren dreigde te gaan weer in ere herstellen en hun ware christelijke inhoud terug geven; nl. niet de liefde belust op eigen bevrediging, maar de Liefde met de grote ‘L’, die de mens vanuit de puinhoop weer hoop, geloof, berouw(want zondebesef is afgeschaft) en liefde brengt. Een God die vanuit de duisternis licht brengt.
    Misschien toch eens het boek van Léonard helemaal lezen als kerstgeschenk? Vanuit inzicht is er altijd verandering mogelijk.

Plaats een antwoord op het bericht